تبلیغات
یاران زمین - رشته كوه های اقیانوسی

www.geoevents.net

رشته كوه های اقیانوسی

تاریخ:دوشنبه 13 آبان 1387-09:42 ق.ظ

رشته کوه های مید اتلنتیک یا کوه های میان اقیانوس اطلس در امتداد محور این اقیانوس قرار گرفته اند و مرز میان صفحات حامل آفریقا، آمریکای شمالی و جنوبی و اوراسیا را تشکیل می دهد، ستیغ های این رشته به وسیله شیارها و بریدگی هایی که تقریبا" عمود بر محور رشته مزبور قرار دارند، قطع گردیده و شکستان های غیر فعال فراوانی را توام با گسله های لرزه خیزی که جوانترین بخش اقیانوس به شمار می روند، پدید آورده است.

خط الراس یا محور کوه های مزبور به موازات کرانه قاره های آفریقا و آمریکا قرار دارد و در جنوب آن شکستان های بسیاری به چشم می خورد. محور مزبور در جنوب خط نیمگان ( استوا) تقریبا" به خط مستقیم ادامه یافته و سپس به سوی خاور منحرف می شود و سرانجام به رشته کوه های اقیانوس هند می پیوندد. امتداد شمالی این کوه ها نسبت به جنوب آن کاملا" متفاوت است، رشته مزبور در نیمکره شمالی نخست از جزایر آزور می گذرد و نیوفوندلند را از اسپانیا جدا می سازد و بین لابرادور و ایرلند شکستان چارلی گیبس را قطع می کند و سپس به سوی خاور متوجه شده و رشته ریکیانس را که به سوی ایسلند ادامه دارد، تشکیل می دهد.

در امتداد این رشته ناهنجاری های ثقل منفی وجود دارد که مؤکدا" بیانگر قرار داشتن غیر عادی مواد گوشته در عمق پایاب است. در این قسمت که از سیاهسنگ های بامواره ای ( فلاتی) ساخته شده، هزاران دیوال که آنها نیز عمدتا" سیاهسنگی هستند به چشم می خورد. به طور کلی می توان گفت که گدازه های مزبور به همان نسبتی که از محور رشته مید اتلنتیک دور می شوند، به همان اندازه نیز بر عمرشان افزوده می گردد. سن کهن ترین گدازه هایی که تا کنون به وسیله شیوه رادیومتری اندازه گیری شده حدود 16 میلیون سال می باشد که در مقایسه با گدازه های خاور گرینلند و فروس که حدود 60 میلیون سال عمر دارند، بسیار جوان ترند. جزیره ایسلند که بزرگترین خشکی در سرتاسر رشته مید اتلنتیک می باشد، رشته مزبور را به محور گروئنلند و فائروس در امتداد تقریبی مدار شمالگان متصل می سازد و به همین جهت یک عارضه توپوگرافی بسیار مهم به شمار می آید. در روزگار سوم زمین شناسی این محل از فعالیت های آذرین بسیار زیادی که موجب پیدایش بامواره سیاهسنگی فروس، گروئنلند خاوری و ایرلند شمال خاوری گردیده اند، برخوردار بوده است. در شمال ایسلند رشته کوه های مرکزی اقیانوس اطلس به سوی شمال ادامه می یابد و به جزیره آتشفشانی جان ماین متصل می گردد، سپس به سوی کرانه های باختری اسپیتسبرگن متوجه شده و با قطع نمودن چندین گسله به سوی بخش های خاوری اقیانوس شمالگان منحرف می گردد و پس از عبور از زیر یخ های اقیانوس مزبور سرانجام در نزدیکی دلتای رود لنا واقع در قاره آسیا پایان می یابد.

رشته کوه ها و برجستگی های اقیانوس آرام:

به کمک وسایل بسیار پیشرفته ای که به وسیله سازمان های علمی و پژوهشی در سال های اخیر به کار گرفته شده. نهشت های سولفیده موجود در برجستگی های آرام خاوری تحت آزمایش واقع شده و بر دانش روز در زمینه شناخت اقیانوس آرام به نحو چشمگیری افزوده است. پژوهشگران فرانسوی اخیرا" به کمک ناوک غواصی به نام سیانا دست به شناسایی اقیانوس آرام زده و به جزئیات مهمی در زمینه چگونگی پیدایش پوسته اقیانوسی دست یافته اند و با نیمرخ بردارهای طولی و عرضی، آگاهی های بس گرانبهایی از برجستگی های آرام خاوری کسب کرده اند. برجستگی های مزبور که پهنای آن به حدود 30 کیلومتر و ارتفاعشان از کف دریا به 500 متر بالغ می گردد، به وسیله فروزمینی به موازات محور آن شکافته شده و دامنه های آن به آرامی به سوی اعماق مغاکی سرازیر می گردد. فزونی پهنای برجستگی های مزبور را بایستی زائیده ای از روند گسترشی بستر اقیانوس به شمار آورد. بررسی نوارهای مغناطیسی روندهای گسترشی گوناگونی را به میانگین 5/4 سانتی متر در سال نشان می دهد که این رقم بزرگتر از روند گسترشی اقیانوس اطلس می باشد. اگر روند مزبور را اساس محاسبات قرار دهیم، به رقمی برابر 40 میلیون سال برای پیدایش سراسر بستر خاوری اقیانوس آرام خواهیم رسید.

ساختمان بخش شمالی برجستگی های مزبور واقع در باختر آمریکای مرکزی نسبت به دیگر جاها از پیچیدگی و ابهام خاصی برخوردار است. محور این بخش را شماری گسله های دگرگون بزرگ قطع می کنند که فاصله آنها از هم حدود 200 تا 300 کیلومتر است. بین گسله های مزبور گسله های کوچکتری نیز وجود دارد که فاصله آنها از هم حدود 10 کیلومتر می باشد.

بررسی های سال های اخیر نشان داده است که از ارتفاع برجستگی ها در مجاورت گسله های بزگ کاسته شده و در عوض هرچه از آنها دورتر شود بر ارتفاعشان افزوده می گردد و با رسیدن به وسط دو گسله بزگ به بلندترین ارتفاع دست  می یابند و نثمرخ میان دو گسله بزرگ، گنبد عظیمی از گدازه های آذرین را مجسم می سازد. گنبدهای کوچکتر که میان گسله های کوچک قرار گرفته اند، شباهت فراوانی به تاول های بزرگ دارند و هرکدام از آنها احتمالا" مرکز گسترش کوچکی را تشکیل می دهند. زمین شناسان براین باورند که پوسته اقیانوسی جدید به وسیله فعالیت همین مراکز گسترشی کوچک که تعدادشان بسیار زیاد است زائیده می گردند.

و اما درباره ساختمان زیر برجستگی ها، بررسی  رفتار امواج لرزه ای نشان می دهد که برجستگی های آرام خاوری دارای ریشه های ژرفی است که حداقل 200 کیلومتر به درون پوسته اقیانوسی فرورفته است و منطقه ای که امواج لرزه ای در آن با کمترین سرعت خود حرکت می کنند، در نیمی از این فاصله جای دارد. مدارک لرزه نگاری گویای آن است که در زیر ریشه مزبور حجره های تفتالی بزرگی از ترکیبات گابروئی وجود دارد. قطعات بزرگی از سنگ های آذرین بلورین که به وسیله جریان های تفتالی سیاهسنگی به سطح زمین آورده شده و در مجاورت برجستگی های مزبور قرار گرفته اند بر این گمان نیرو می بخشند.

در سال 1981 برای شناخت هرچه بیشتر ساختمان زیر پوسته، در فروزمین کاستاریکا واقع در بستر اقیانوس آرام چاه عمیقی حفر گردید، ایم چاه که در بخشی از برجستگی های آرام خاوری بین آمریکای جنوبی و جزایر فعال گالاپاگوس قرار داشت، تحت شماره B 504  شماره گذاری شد و بستر اقیانوس را تا ژرفای 1076 متر شناسایی نمود و معلوم شد که پوسته این قسمت بایستی حدود 6 میلیون سال عمر داشته باشد و نیز نهشت های رسوبی آن 275 متر است و 575 متر بعدی از بالشتک های آذرین همراه با ترکیبات سیاهسنگی برسیایی تشکیل یافته و در اعماق بین 575 تا 780 متر دیوال های چندی وجود دارد و در ژرفای بیشتر بالشتک های آتشفشانی و سنگ های برسیا جای خود را به توده های سیاهسنگی عظیمی که با شماری دیوال توام است واگذار می کنند.

 

 

                                             مؤلف: پاتریك مور- پیتركترمول

                                                           ترجمه: مهندس عباس جعفری

                                                                              منبع: سرگذشت زمین

 



نوع مطلب : سنگ کـــــــــره 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.




Admin Logo
themebox Logo