تبلیغات
یاران زمین - اقیانوس آرام پهنابی کهن

www.geoevents.net

اقیانوس آرام پهنابی کهن

تاریخ:سه شنبه 6 فروردین 1387-12:03 ق.ظ

اقیانوس آرام:

با این كه از عمر كهن ترین بخش پوسته اقیانوس عظیم آرام كمی بیش از 200 میلیون سال می گذرد، مع الوصف خود عارضه بسیار كهن تر بوده و تاریخ پیدایش آن سراسر دوران پیدازیوی و شاید جلوتر از آن را شامل می گردد. از جمله اساسی ترین تفاوت های بین اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس، احاطه شدن آن به وسیله فرولغزی های فعال است. محل فرولغزش های این اقیانوس نقش مؤثری در تاریخ زمین شناسی آن برعهده داشته و بین فرآیند پوسته زائی و گسترش آن را از یك طرف و عمل انهدام و ویرانگری پوسته قدیمی را از طرف دیگر تعادل برقرار می سازد.

رشته كوه های زیردریایی این پهناب عظیم برخلاف دیگر اقیانوس ها به طور قرینه جایگزین نشده و در فاصله بسیار كمتری از حاشیه خاوری در مقایسه با حاشیه باختری قرار گرفته اند.

این رشته از نقطه ای واقع میان انتهای جنوبی نیوزیلند و كرانه های قاره جنوبگان آغاز گردیده و روبه سوی شمال تا طول جغرافیایی 120 درجه باختری پیش می روند و سپس در راستای تقریبی شمال به جنوب تحت عنوان برجستگی های آرام خاوری قرار می گیرد. رشته كوه های مزبور از جمله بخش های معدودی است كه به كمك دستگاه های اقیانوس نگاری و كاربرد وسایل نوین ژئوفیزیكی و استفاده از ناوك غواصی كه به دوربین های تلویزیونی و عكاسی بسیار قوی مجهز است، موشكافانه از نزدیك مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است.

اقیانوس آرام:

با این كه از عمر كهن ترین بخش پوسته اقیانوس عظیم آرام كمی بیش از 200 میلیون سال می گذرد، مع الوصف خود عارضه بسیار كهن تر بوده و تاریخ پیدایش آن سراسر دوران پیدازیوی و شاید جلوتر از آن را شامل می گردد. از جمله اساسی ترین تفاوت های بین اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس، احاطه شدن آن به وسیله فرولغزی های فعال است. محل فرولغزش های این اقیانوس نقش مؤثری در تاریخ زمین شناسی آن برعهده داشته و بین فرآیند پوسته زائی و گسترش آن را از یك طرف و عمل انهدام و ویرانگری پوسته قدیمی را از طرف دیگر تعادل برقرار می سازد.

رشته كوه های زیردریایی این پهناب عظیم برخلاف دیگر اقیانوس ها به طور قرینه جایگزین نشده و در فاصله بسیار كمتری از حاشیه خاوری در مقایسه با حاشیه باختری قرار گرفته اند.

این رشته از نقطه ای واقع میان انتهای جنوبی نیوزیلند و كرانه های قاره جنوبگان آغاز گردیده و روبه سوی شمال تا طول جغرافیایی 120 درجه باختری پیش می روند و سپس در راستای تقریبی شمال به جنوب تحت عنوان برجستگی های آرام خاوری قرار می گیرد. رشته كوه های مزبور از جمله بخش های معدودی است كه به كمك دستگاه های اقیانوس نگاری و كاربرد وسایل نوین ژئوفیزیكی و استفاده از ناوك غواصی كه به دوربین های تلویزیونی و عكاسی بسیار قوی مجهز است، موشكافانه از نزدیك مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است.

رشته كوه های اقیانوس آرام نیز همانند رشته كوه های میداتلنتیك به وسیله شماری گسله كه امتداد آنها تقریبا" برمحور رشته كوه ها عمود است، قطع گردیده و برجستگی های آرام خاوری را در چند مورد به مركز گسترش فعالی به نام خلیج كالیفرنیا مربوط می سازند.

عدم تقارن چشمگیر بستر اقیانوس آرام نسبت به رشته كوه های مزبور به واقعیت استثنایی و شگفت انگیزی به نام لغزش قاره آمریكا و به زیر گرفتن پوسته بخش های خاوری اقیانوس در ارتباط است.

رشته جزایر اقیانوس آرام:

رشته جزایر اقیانوس آرام همانند كمانی در حاشیه های شمالی و باختری اقیانوس مزبور قرار گرفته اند. رشته های مزبور كه عموما" از شمال به جنوب ممتدند پس از دربرگرفتن جزایر فلیپین به كلدونی جدید و نیوزیلند متصل می گردند. این رشته ها نه تنها از نظر شكل عموما"حالت قوسی دارند، بلکه در پایه های مشرف به اقیانوس خویش نیز دارای ژرفناهای عمیقی هستند که ژرفای پاره ای از آنها به حدود 10000 متر می رسد. این جزایر که از نظر لرزه خیزی و آتشفشانی جزو مناطق فعال به شمار می روند، طوری قرار گرفته اند که فعالیت های لرزه ای غالب آنها در دامنه های پرشیب و مشرف به اقیانوس آنها متمرکز گردیده است. دامنه های لرزه خیز جزایر مزبور که مناطق بنیوف نام دارند، در امتداد مرز برخورد سنگ لایه های اقیانوسی واقع اند و فعالیت آنها مستقیما" بازتابی است از حرکات صفحه ای.

آن قسمت از پوسته اقیانوس که به زیر قاره آمریکا لغزیده است پس از دخول به بخش گوشته به سوی ژرفناهای قوسی شکل جزایر روان گردیده و سرانجام به درون زمین راه می یابند. در میان رشته جزایر اقیانوس آرام، مجمع الجزایر ژاپن از جمله جزایری است که به خوبی مورد بررسی قرار گرفته و از نظر دانش تکتونیک از اهمیت شایانی در زمینه پایه گذاری باورهای نوین برخوردار است. با یک نظر اجمالی، ملاحظه می شود که جزایر اقیانوس آرام از چهار قوس متفاوت تشکیل یافته اند، ولی هنگامی که از جنبه عوارض توپوگرافی زیر دریا مورد ارزیابی قرار می گیرند ملاحظه می شود که قوس های مزبور از دو گروه متمایز تجاوز نمی کند. گروه نخست از جزایر کوریل واقع در شمال خاوری جزیره هنشو و جزیره ایزوبونین ماریاناس واقع در خاور ژاپن متشکل گردیده و گروه دوم از رشته های ریاکیو، کیوشو، شیکوکو و جزایر هانشوی باختری که تقریبا" در باختری ژاپن قرار گرفته اند، پدید آمده است.

قاره های آسیا و استرالیا به اندازه کافی از قوس های مزبور به دور بوده و بین آنها و حاشیه قاره های آسیا و استرالیا دریاهای تکامل یافته ای مانند دریای ژاپن قرار گرفته است. وجه تمایز قوس های گروه یکم که در شمال و خاور ژاپن واقعند با گروه دوم که در شمال و باختر ژاپن قرار گرفته اند، این است که گروه یکم دارای ژرفناهای عمیق بوده و افزوده بر آن از فعالیت های آذرین نیز برخوردارند، حال آن که گروه دوم از نوع آذرین خاموش و یا خفته به شمار می آیند. گروه یکم که کمربند آذرین نام دارند دارای انفصال بزرگی هستند به نام فوساماگنا که تا جزایر ایزوبنین ماریاناس ممتد بوده و گروه دوم که تقریبا" در باختری ژاپن قرار گرفته اند از یک سری کمربندهای دگرگون تشکیل یافته اند.

ناهنجاری های ثقل موجود در ژرفناهای عمیق که در مجاورت خشکی قرار گرفته اند، معرف کمبود جرم آنها بوده و از ناچیزی متراکم سنگ بستر جزایر مزبور حکایت می کند.

حاشیه خاوری اقیانوس آرام و گسله سان آندریاس:

حاشیه خاوری اقیانوس آرام در مقایسه با حاشیه باختری آن تفاوت بسیار دارد. حاشیه مزبور به دلیل حرکت باختری سوی صفحه حامل قاره آمریکا، زمین هایی را از دست داده و ویژگی فرولغزش های آن نسبت به محل های فرولغزش حاشیه باختری بسیار متفاوت است. درز میان صفحات حامل اقیانوس آرام و آمریکای شمالی از خلیج کالیفرنیا به سوی شمال به وسیله شماری گسله های دگرگون قطع گردیده و کانون های زمین لرزه آن کلا" در عمق کم ( 10 کیلومتر) قرار دارند و گسله معروف سن آندریاس در همین حاشیه واقع است. با وجود این که حرکات فردی در امتداد گسله سان آندریاس و دیگر گسله های مشابه آن کاملا" کوچک می باشد ولی اثر جمعی حرکات مزبور در طول مدتی معادل یک میلیون سال کاملا" قابل توجه است. به طور مثال، مقدار حرکت افقی حاصله از زمین لرزه معروف سانفرانسیسکو در سال 1906 در امتداد گسله سان آندریاس رقمی برابر 5 متر بوده و مقدار جابجایی زمین در زلزله های پیش از آن مانند زمین لرزه دره اوئنز حدود 4 متر می باشد. بدیهی است مجموع جابجایی های زمین در مدتی برابر یک میلیون سال با رقم قابل توجهی بالغ خواهد گردید.

قاره آمریکای شمالی طی دوره های سوم و ژوراسیک روی بستر خاوری اقیانوس آرام لغزیده و گسله سان آندریاس مرز میان صفحه حامل اقیانوس آرام شمالی و صفحه حامل قاره آمریکای شمالی را تشکیل می دهد.

اقیانوس آرام نسبت به آمریکای شمالی رو به سوی شمال و در جهت ژرفنای الوشن حرکت می کند و به همین جهت زلزله هایی را که گاه گاه در کالیفرنیا روی می دهد، موجب می گردد. از صفحه آرام خاوری یا صفحه فرلون بخش عظیمی تا کنون به زیر صفحه آمریکا لغزیده است و فقط دو صفحه کوچک یکی به نام صفحه کوکس واقع در جنوب گسله سان آندریاس و دیگری صفحه هوان دفوکه واقع در باختر مرکز ایالات متحده آمریکا و کشور کانادا به جای مانده که آنها نیز در حال فرولغزی می باشند.

از آنجایی که برجستگی های آرام خاوری به تدریج به زیر صفحه آمریکای شمالی فرومی لغزند، از این رو درز میان آنها که منطقه بی ثباتی است به آرامی به سوی حاشیه قاره ای نزدیک می شود و تماس میان صفحه اقیانوس آرام و صفحه آمریکای شمالی را برقرار می سازد.

درز فعال دیگری که کمی دورتر در جنوب قرار دارد، مرز میان صفحه اقیانوس آرام و صفحه های کوکوس و نازکا را تشکیل می دهد. اما وضعیت بخش های دوردست تر کاملا" متفاوت است. در این قسمت ژرفناهای عمیقی وجود دارد که در فاصله ای از حاشیه آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی قرار گرفته اند. شاخه هایی از برجستگی های آرام خاوری به سوی خاور کشیده شده و سپس به سوی آمریکای مرکزی و شیلی جنوبی متوجه می شود ومرز صفحه دیگری به نام نازکای کوچک را که آن نیز در حال فرولغزی به زیر قاره آمریکاست پدید می آورد.

چون سرگذشت رشته کوه های آند و کردیلر با حرکت این صفحات پیوستگی مستقیم دارد.

 

                                                 مؤلف: پاتریك مور- پیتركترمول

                                                           ترجمه: مهندس عباس جعفری

                                                                           منبع: سرگذشت زمین




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
دولاب نت
سه شنبه 10 اردیبهشت 1387 12:04 ب.ظ
سلام دوست عزیز وبلاگ عالی داری مطالبت خیلی عالیه
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.




Admin Logo
themebox Logo